MAC 031

Gwrthwynebu

ID sylw: 6079

Derbyniwyd: 25/06/2026

Respondent ID: 5251

Ymatebydd: Dyfodol i'r Iaith Cyf

Cadarn? Heb nodi

Rydym yn croesawu’r polisi a’r paragraff newydd canlynol
“Ystyrir Sir Gaerfyrddin yn ei chyfanrwydd yn ardal o sensitifrwydd ieithyddol. Mae Cyfrifiad 2021 yn dynodi bod 17.8% o'r boblogaeth yn gallu siarad Cymraeg, tra bod y ffigur cyfatebol ar gyfer Sir Gaerfyrddin yn 39.9%. O ran dadansoddiad daearyddol o gyfran y siaradwyr ledled y Sir, mae ar ei hisaf yn ward Tyisha lle mae 18.9% yn siarad Cymraeg, ac ar ei huchaf ym Mhontyberem lle mae 60.7% yn siarad Cymraeg. Mae cyfran y siaradwyr Cymraeg yn uwch na’r cyfartaledd cenedlaethol ar draws pob ward yn y Sir, ac am y rheswm hwn yn bennaf y mae Sir Gaerfyrddin yn ei chyfanrwydd yn cael ei hystyried yn sensitif yn ieithyddol. Hefyd, mae data’r Cyfrifiad diwethaf wedi dangos gostyngiad sylweddol yn nifer y siaradwyr Cymraeg ledled y Sir sy’n dangos natur fregus yr iaith yn Sir Gaerfyrddin.”
Ond mae angen esbonio ar gychwyn y frawddeg gyntaf mai 17.8% yw’r canran cenedlaethol sy’n gallu siarad Cymraeg gan nad yw hynny’n eglur. Mae’r frawddeg olaf yn cadarnhau ein sylwadau blaenorol a’r unig ffordd i daclo ‘gostyngiad sylweddol’ yw trwy gyfres o fesurau radical a phell
gyrhaeddgar. Heb hynny, parhau i golli tir fydd hynt y Gymraeg yn sir Gâr.

Hefyd, mae’n debygol iawn y bydd Llywodraeth Cymru yn cefnogi a mabwysiadu argymhellion adroddiad Comisiwn Cymunedau Cymraeg (“Grymuso cymunedau, cryfhau’r Gymraeg”) yn fuan sy’n cynnwys dynodi o arwyddocâd ieithyddol dwysedd uwch. Bydd hyn felly yn berthnasol iawn o fewn eich sir a adnabyddir fel un ardal ieithyddol sensitif yn barod. Hefyd mae angen cyfeirio at argymhelliad 33: Dylai awdurdodau lleol ac awdurdodau cynllunio ystyried a ellir datblygu modelau, o ran gosod tai cymdeithasol neu wrth lunio Cytundebau Adran 106, lle gallai’r Gymraeg fod yn un ystyriaeth gadarnhaol, ochr-yn-ochr ag ystyriaethau eraill. Dylid craffu ar unrhyw fodelau a ddatblygir er mwyn sicrhau nad oes anfantais annerbyniol i’r boblogaeth ddi-Gymraeg, ac i sicrhau
cydymffurfiaeth â deddfwriaeth gydraddoldeb berthnasol.

We welcome the policy and the following new paragraph
“Carmarthenshire in its entirety is considered an area of linguistic sensitivity. The 2021 Census indicates that 17.8% of the population can speak Welsh, whilst the correlating figure for Carmarthenshire stands at 39.9%. In terms of the geographical breakdown of the proportion of speakers across the County, this is lowest in the Tyisha Ward where 18.9% speak Welsh, and highest in Pontyberem where 60.7% speak Welsh. The proportion of Welsh speakers is higher than the national average across each ward in the County, and it is largely for this reason Carmarthenshire in its entirety is considered to be linguistically sensitive. Additionally, the most recent Census data has shown a substantial decrease in the number of Welsh speakers across the County illustrating the language’s vulnerability in Carmarthenshire.”

But it needs to be explained at the beginning of the first sentence that the national percentage who can speak Welsh is 17.8% as that is not clear. The last sentence confirms our previous comments and the only way to tackle a 'significant decline' is through a series of radical and far-reaching measures. Without that, the future of the Welsh language in Carmarthenshire will continue to lose ground.

It is also very likely that the Welsh Government will soon support and adopt the recommendations of the Commission for Welsh-speaking Communities' report ("Empowering communities, strengthening the Welsh language") which includes designating areas of higher density linguistic significance. This will therefore be very relevant within your county which is already known as one linguistically sensitive area. Reference should also be made to recommendation 33: Local authorities and planning authorities should consider whether models can be developed, in terms of letting social housing or in compiling Section 106 Agreements, where the Welsh language could be one positive consideration, alongside other considerations. Any models developed should be scrutinised to ensure that there is no unacceptable disadvantage to the non-Welsh speaking population, and to ensure compliance with relevant equality legislation.

Byddai nodi mai canran cenedlaethol yw 17.8% yn gwella eglurder y Cynllun.

Byddai ymgorffori gallu ieithyddol fel ystyriaeth mewn polisi gosod tai cymdeithasol yn anghydnaws â pharagraff 3.28 o Bolisi Cynllunio Cymru, sy'n nodi 'Ni ddylai polisïau a phenderfyniadau gyflwyno unrhyw elfen o wahaniaethu rhwng unigolion yn seiliedig ar eu gallu ieithyddol, ac ni ddylent geisio rheoli deiliadaeth tai ar sail ieithyddol.'


Noting that the national percentage is 17.8% would improve the clarity of the Plan.

Incorporating linguistic ability as a consideration into social housing lettings policy would be incompatible with paragraph 3.28 of Planning Policy Wales, which notes 'Policies and decisions must not introduce any element of discrimination between individuals on the basis of their linguistic ability, and should not seek to control housing occupancy on linguistic grounds.'